Raporo ya World Justice Project yasohotse mu Kwakira 2026 yashyize u Rwanda ku mwanya wa mbere muri Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara mu kubahiriza amategeko,uRwanda ruba urwa 40 ku rwego rw'isi mu bihugu n'uduce 143 byasuzumwe. U Rwanda rwabonye amanota 64% ku gipimo rusange, aho umutekano, kurwanya ruswa n'imikorere y'ubutabera biri mu bipimo byarushyize imbere.
U Rwanda rwashyizwe ku mwanya wa mbere muri Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara mu kubahiriza amategeko, nk'uko bigaragazwa na raporo ya 2026 y'Umuryango Mpuzamahanga wa World Justice Project (WJP). Iyi raporo yasohotse ku wa 21 Ukwakira 2026, igaragaza uko ibihugu byubahiriza amategeko mu bikorwa, uko inzego za Leta zikora n'uko abaturage babona ubutabera. Ku rwego rw'isi, u Rwanda rwaje ku mwanya wa 40 mu bihugu n'uduce 143 byasuzumwe, rufite amanota 0.64 kuri 1, ahwanye na 64%.
Impamvu zatumye u Rwanda rugaragara neza muri iri suzuma zishingiye ku bipimo bitandukanye, aho umutekano, kurwanya ruswa, gushyira mu bikorwa amategeko n'imikorere y'ubutabera biri mu byagize uruhare rukomeye. Ibi bipimo ntibishingira ku kuba igihugu gifite amategeko yanditse gusa, ahubwo bireba n'uko yubahirizwa, uko inzego zishinzwe kuyashyira mu bikorwa zikora n'uko abaturage babona serivisi z'ubutabera.
Mu bijyanye n'umutekano, u Rwanda rwaje ku mwanya wa 28 ku rwego rw'isi. Iki gipimo kireba uko abantu n'imitungo yabo birindwa ibyaha n'ibindi bikorwa bishobora guhungabanya ituze rusange. Umutekano ni ingenzi ku mibereho y'abaturage, ku bucuruzi no ku bashoramari, kuko bituma ibikorwa by'ubukungu bishobora gukorwa mu buryo burambye. Icyakora, uyu mwanya ntusobanura ko nta byaha bibera mu Rwanda, ahubwo ugaragaza uko igihugu cyitwaye ugereranyije n'ibindi bihugu byasuzumwe.
Ikindi cyagize uruhare ni kurwanya ruswa, aho u Rwanda rwaje ku mwanya wa 29 ku isi. Iki gipimo gifasha kureba niba ububasha buhabwa abayobozi n'inzego za Leta bukoreshwa mu nyungu rusange, aho gukoreshwa mu nyungu z'umuntu ku giti cye. Kurwanya ruswa bifite uruhare mu kubaka icyizere cy'abaturage mu nzego za Leta, kunoza itangwa rya serivisi no kurinda umutungo rusange.
Mu ishyirwa mu bikorwa ry'amategeko n'amabwiriza, u Rwanda rwaje ku mwanya wa 36 ku rwego rw'isi. Iki gipimo kireba uko amategeko ashyirwa mu bikorwa, niba inzego zibishinzwe zikora mu buryo bwubahiriza amategeko, n'uko ibyemezo bya Leta bishobora kugenzurwa. Kuba amategeko ashyirwa mu bikorwa ni ingenzi kugira ngo atagarukira ku nyandiko gusa, ahubwo agire uruhare mu kugena imikorere y'inzego no kurengera abaturage.
Mu butabera mbonezamubano, u Rwanda rwaje ku mwanya wa 31 ku isi, naho mu butabera nshinjabyaha ruza ku mwanya wa 36. Ubutabera mbonezamubano bukemura ibibazo birimo amakimbirane ku mutungo, amasezerano n'izindi mpaka hagati y'abantu cyangwa ibigo. Ubutabera nshinjabyaha bwo bureba uburyo ibyaha bikurikiranwa n'uko ababurana bahabwa ubutabera, Ibi bipimo bifasha gusuzuma imikorere y'inzego z'ubutabera.
Ku rundi ruhande, raporo igaragaza ko hari ibice u Rwanda rugikeneye kunoza. Mu kubahiriza uburenganzira bw'ibanze, rwaje ku mwanya wa 71 ku rwego rw'isi, mu gihe mu gukorera mu mucyo no gutanga amakuru rwaje ku mwanya wa 51. Ibi byerekana ko kuba igihugu kiri ku mwanya wa mbere mu karere mu gipimo rusange bidahita bivuga ko cyitwaye neza mu bipimo byose. Uburenganzira bw'ibanze, kubazwa inshingano no gukorera mu mucyo bikomeza kuba ingenzi mu gusuzuma uko amategeko yubahirizwa.
Sibyo gusa ubuyobozi bw'u Rwanda nabwo bigire uko bubibona, Urwego rw'Igihugu rw'Imiyoborere (RGB) na rwo rwasohoye isuzuma ry'imiyoborere rizwi nka Rwanda Governance Scorecard, ku wa 22 Ukwakira 2026. Iri suzuma ryagaragaje amanota meza mu nzego zirimo umutekano, kurwanya ruswa no kubahiriza amategeko.
Raporo ya World Justice Project ni igipimo mpuzamahanga gifasha kumenya uko amategeko yubahirizwa mu bikorwa, aho gufata amategeko yanditse nk'ikimenyetso gihagije. Amanota u Rwanda rwabonye agaragaza uko rwitwaye muri iri suzuma, ariko ntasobanura ko ibibazo byose by'ubutabera, uburenganzira bw'ibanze cyangwa imiyoborere byakemutse.
Muri make, umwanya wa mbere u Rwanda rwabonye muri Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara ushingiye ku manota meza mu mutekano, kurwanya ruswa, gushyira mu bikorwa amategeko n'imikorere y'ubutabera. Gukomeza kunoza uburenganzira bw'ibanze, gukorera mu mucyo no gutuma abaturage babona ubutabera mu buryo buboneye ni byo bizakomeza kuba ingenzi mu guteza imbere kubahiriza amategeko mu Rwanda.





Comments
No comments yet. Be the first to share a thought.