Leta y’u Rwanda ikomeje gushyira imbaraga mu guteza imbere ubuhinzi hagamijwe kongera umusaruro, kugabanya ibihombo by’abahinzi no gutuma ibiribwa biboneka ku baturage. Ibi biri muri gahunda zo kuvugurura ubuhinzi no kubaka uburyo burambye bwo kubona ibiribwa, mu gihe imihindagurikire y’ikirere, izamuka ry’ibiciro n’umusaruro muke bishobora kugira ingaruka ku mutekano w’ibiribwa. Raporo y’isesengura ry’umutekano w’ibiribwa mu Rwanda igaragaza ko mu 2024, 83% by’ingo zari zifite umutekano wo kubona ibiribwa, bivuye kuri 79% mu 2021.

Imwe mu ngamba u Rwanda rwashyize imbere ni ukuvugurura ubuhinzi binyuze muri gahunda ya gatanu yo kwihutisha iterambere ry’ubuhinzi, izwi nka PSTA 5. Iyi gahunda ishyira imbere kongera umusaruro, gukoresha imbuto z’indobanure n’ifumbire, guteza imbere kuhira imyaka no gukoresha ikoranabuhanga mu buhinzi. Mu mwaka wa 2024/2025, ubutaka bungana na hegitari 74.375 bwari bumaze gushyirwaho ibikorwa byo kuhira imyaka, mu gihe abahinzi barenga miliyoni 2.1 mu gihembwe cy’ihinga A na miliyoni 1.4 mu gihembwe B bungukiye ku nyongeramusaruro zirimo imbuto n’ifumbire byunganirwa na Leta.

Kugabanya kwishingikiriza ku mvura ni imwe mu nzira zafasha u Rwanda kongera umusaruro w’ibiribwa mu gihe kirekire. Ubushakashatsi bwashyizwe ahagaragara muri Nzeri 2026 na FAO ku bufatanye na Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi bwagaragaje ko u Rwanda rufite ubutaka bushobora kuhirwa bungana na hegitari 610.595. Muri bwo, hegitari 74.375 ni zo zari zarashyizweho ibikorwa byo kuhira kugeza mu mwaka wa 2025. Ibi bigaragaza amahirwe yo kwagura ibikorwa byo kuhira, ariko bisaba ishoramari n’imishinga izashyirwa mu bikorwa kugira ngo ubwo butaka bubyazwe umusaruro.

Kugira ngo ibiribwa birusheho kuboneka ku isoko, hakenewe no kugabanya ibyangirika nyuma yo gusarurwa. Ibi bishobora gukorwa binyuze mu kongera ububiko bw’imyaka, kunoza uburyo bwo kuyumisha no guteza imbere inganda zitunganya umusaruro imbere mu Gihugu. Izi ngamba zafasha abahinzi kugabanya igihombo no kubika umusaruro kugira ngo uzakoreshwe no mu bihe umusaruro uba wagabanutse. Raporo ya Minisiteri y’Ubuhinzi igaragaza ko u Rwanda rukomeje guteza imbere ibikorwa remezo byo kubika no gutunganya umusaruro w’ubuhinzi.

Ububiko bw’ibiribwa by’ingoboka na bwo ni ingenzi mu guhangana n’ibura ry’ibiribwa mu gihe kirekire. Bugamije gufasha mu bihe by’ibiza, igabanuka ry’umusaruro cyangwa izindi mpamvu zituma ibiribwa bibura ku isoko. Raporo ya Minisiteri y’Ubuhinzi y’umwaka wa 2023/2024 igaragaza ko mu mpera za Kamena 2024, ububiko bw’ingoboka bwari bufite toni 32.736 z’ibigori na toni 10.405 z’ibishyimbo. Iyi mibare igaragaza uko ububiko bwari buhagaze muri icyo gihe, ariko ntigaragaza ingano y’ibiribwa biri muri ubwo bubiko muri iki gihe.

Raporo y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare (NISR) ku gihembwe cy’ihinga B cya 2026 igaragaza ko abahinzi 20,9% ari bo bakoresheje imbuto z’indobanure, 81,3% bakoresha ifumbire mvaruganda ikomoka ku bimera n’amatungo, naho 57,5% bakoresha ifumbire mvaruganda ikomoka mu nganda. Yerekana kandi ko 13,1% by’abahinzi ari bo bakoreshaga uburyo bwo kuhira imyaka, mu gihe 58% bakoreshaga ubuhinzi buvanze n’ibiti.

Kugira ngo umusaruro w’igihembwe cy’ihinga B urusheho kwiyongera mu bihe bizaza, hakenewe korohereza abahinzi kubona imbuto z’indobanure n’ifumbire ku gihe, kwagura ibikorwa byo kuhira, gukumira indwara n’ibyonnyi byangiza imyaka no gutanga amakuru y’iteganyagihe afasha abahinzi gufata ibyemezo. Byongeye, guteza imbere uburyo bwo kubika no kugeza umusaruro ku masoko byafasha kugabanya ibihombo no kongera ibiribwa bigera ku baturage.

Nubwo hari intambwe imaze guterwa, haracyari imbogamizi zirimo ubutaka buke bwo guhinga, kwishingikiriza ku mvura, igiciro cy’inyongeramusaruro n’ubushobozi buke bwo kuhira imyaka. Raporo y’isesengura ry’umutekano w’ibiribwa n’intege nke z’ingo mu Rwanda yo mu 2024 igaragaza ko ikibazo cy’ibura ry’ibiribwa kitari kimwe mu gihugu hose: mu Ntara y’Iburengerazuba, 23% by’ingo zari zifite ikibazo cy’umutekano w’ibiribwa, mu gihe mu Ntara y’Amajyepfo zari 16%. Ibi bigaragaza ko hakenewe ingamba zishingiye ku bibazo byihariye by’uturere.

Guhangana n’ibura ry’ibiribwa mu gihe kirekire bisaba kongera umusaruro w’ubuhinzi, kwagura kuhira imyaka, kugabanya ibyangirika nyuma yo gusarura no kubika ibiribwa by’ingoboka. Icyakora, kugira ngo hamenyekane neza umusaruro izi gahunda zimaze gutanga n’icyo Leta iteganya gukora mu bihe bizaza, birakenewe kubona ibisobanuro bishya bya Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi ku bikorwa biri gushyirwa mu bikorwa n’ibite

ganyijwe.

A little more informed. A little more connected.